--- title: "TNO: Zonder robotisering heeft Nederland over tien jaar geen eigen maakindustrie meer" description: Productiviteitsagenda moet kloof tussen plannen en praktijk dichten. image: https://boostsmartindustry.nl/hubfs/TNO%20rapport%20Robotisering.png.webp --- [![](https://boostsmartindustry.nl/hubfs/boost-theme/logo-desktop.svg "Back to home") ](https://boostsmartindustry.nl) [ Home ](https://boostsmartindustry.nl) [ Onze activiteiten ](https://boostsmartindustry.nl/activiteiten) [ Deskundig advies ](https://boostsmartindustry.nl/deskundig-advies) [ Testen van innovaties ](https://boostsmartindustry.nl/test-before-invest) [ Financieringsadvies ](https://boostsmartindustry.nl/financieringsadvies) [ Skills & Training ](https://boostsmartindustry.nl/skils-en-training) [ Internationalisering ](https://boostsmartindustry.nl/internationale-samenwerking) [ BOOST programma Circulair ](https://boostsmartindustry.nl/programma-circulair) [ Ondernemersuitdagingen ](https://boostsmartindustry.nl/ondernemersuitdagingen) [ Personeelsbeheer ](https://boostsmartindustry.nl/personeel) [ Productiviteit ](https://boostsmartindustry.nl/productiviteit) [ Circulariteit ](https://boostsmartindustry.nl/circulariteit) [ Cyberweerbaarheid ](https://boostsmartindustry.nl/cyberweerbaarheid-1) [ Events & inspiratie ](https://boostsmartindustry.nl/events-inspiratie) [ Agenda overzicht ](https://boostsmartindustry.nl/agenda-overzicht) [ Ondernemersverhalen ](https://boostsmartindustry.nl/blog-ondernemersverhaal) [ Nieuws ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws) [ Downloads ](https://boostsmartindustry.nl/downloads) [ Over BOOST ](https://boostsmartindustry.nl/over-boost) [ Onze innovatiemakelaars ](https://boostsmartindustry.nl/innovatiemakelaars) [ Onze partners ](https://boostsmartindustry.nl/onze-partners) [ Contact ](https://boostsmartindustry.nl/contact) [![](https://boostsmartindustry.nl/hubfs/boost-theme/logo-mobile.svg "Back to home") ](https://boostsmartindustry.nl) [ Home ](https://boostsmartindustry.nl) Onze activiteiten Onze activiteiten [ Deskundig advies ](https://boostsmartindustry.nl/deskundig-advies) [ Testen van innovaties ](https://boostsmartindustry.nl/test-before-invest) [ Financieringsadvies ](https://boostsmartindustry.nl/financieringsadvies) [ Skills & Training ](https://boostsmartindustry.nl/skils-en-training) [ Internationalisering ](https://boostsmartindustry.nl/internationale-samenwerking) [ BOOST programma Circulair ](https://boostsmartindustry.nl/programma-circulair) Ondernemersuitdagingen Ondernemersuitdagingen [ Personeelsbeheer ](https://boostsmartindustry.nl/personeel) [ Productiviteit ](https://boostsmartindustry.nl/productiviteit) [ Circulariteit ](https://boostsmartindustry.nl/circulariteit) [ Cyberweerbaarheid ](https://boostsmartindustry.nl/cyberweerbaarheid-1) Events & inspiratie Events & inspiratie [ Agenda overzicht ](https://boostsmartindustry.nl/agenda-overzicht) [ Ondernemersverhalen ](https://boostsmartindustry.nl/blog-ondernemersverhaal) [ Nieuws ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws) [ Downloads ](https://boostsmartindustry.nl/downloads) Over BOOST Over BOOST [ Onze innovatiemakelaars ](https://boostsmartindustry.nl/innovatiemakelaars) [ Onze partners ](https://boostsmartindustry.nl/onze-partners) [ Contact ](https://boostsmartindustry.nl/contact) [ Terug naar het overzicht ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws) [productiviteit](https://boostsmartindustry.nl/nieuws/tag/productiviteit) [Economie](https://boostsmartindustry.nl/nieuws/tag/economie) # TNO: Zonder robotisering heeft Nederland over tien jaar geen eigen maakindustrie meer [mailto:info@example.com?&subject=&body=https://boostsmartindustry.nl/nieuws/tno-zonder-robotisering-heeft-nederland-over-tien-jaar-geen-eigen-maakindustrie-meer](mailto:info@example.com?&subject=&body=https://boostsmartindustry.nl/nieuws/tno-zonder-robotisering-heeft-nederland-over-tien-jaar-geen-eigen-maakindustrie-meer) ![](https://boostsmartindustry.nl/hubfs/System/Logo/logo.svg) Auteur Smart Industry ![Ontwerp zonder titel-2](https://boostsmartindustry.nl/hubfs/Ontwerp%20zonder%20titel-2.png) ![](https://boostsmartindustry.nl/hs-fs/hubfs/TNO%20rapport%20Robotisering.png.webp?width=1600) **30 maart 2026**   - Nederland staat wereldwijd op nummer 12 met 264 robots per 10.000 werknemers - Zuid-Korea, China en Duitsland: 400 tot meer dan 1.000 robots per 10.000 werknemers - Productiviteit Nederlandse maakindustrie moet minimaal 50% omhoog om concurrentiepositie te herstellen - TNO pleit voor nationale robotiseringsagenda De Nederlandse maakindustrie staat voor een urgente uitdaging. Vergrijzing, aanhoudende personeelstekorten en hoge loonkosten zetten de sector zwaar onder druk terwijl de productiviteitsgroei stagneert. TNO roept op tot een versnelde en gecoördineerde inzet van robotisering en automatisering om het verdienvermogen van Nederland veilig te stellen. De maakindustrie is goed voor 7% van het bruto binnenlands product (BBP) en vormt daarmee een van de belangrijkste pijlers van de Nederlandse economie. De sector is essentieel om maatschappelijke transities te financieren en de kosten voor nationale veiligheid te dragen. Toch dreigt de industrie haar positie te verliezen als er niet snel en structureel wordt geïnvesteerd in modernisering. ## Urgentie neemt toe met het verstrijken van de tijd De gevolgen van stilstand zijn al op korte termijn merkbaar. Binnen twee jaar leiden arbeidstekorten door o.a. vergrijzing tot stijgende kosten en inefficiënte productie. Op middellange termijn – binnen vijf jaar – loopt Nederland naar verwachting verdere productiviteitswinst mis en groeien verouderde productielijnen uit tot een structureel concurrentienadeel. Op lange termijn, binnen tien jaar, dreigt onomkeerbare schade: bedrijven die niet meer kunnen concurreren met internationale spelers, fabriekssluitingen, banenverlies en toenemende afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers. ## Concrete voordelen robotisering Een forse investering in robotisering biedt aantoonbare voordelen. Robots zijn langer inzetbaar dan de standaard werkdag van acht uur, ze verbeteren de productkwaliteit door het terugdringen van menselijke fouten en verlagen daarmee de productiekosten. Moderne robots worden bovendien steeds intelligenter door de integratie van artificiële intelligentie (AI): ze zijn flexibeler inzetbaar, passen zich eenvoudiger aan veranderende omstandigheden aan en zijn sneller te programmeren. Mark Courage, directeur Smart Industry TNO: *“*Robotisering is geen luxe maar een voorwaarde om onze maakindustrie te behouden. Een nationale agenda geeft richting, versnelt adoptie en zorgt dat bedrijven – groot én klein – toegang krijgen tot technologie die hun toekomst bepaalt. Alleen zo blijft Nederland maker, in plaats van afhankelijk afnemer.” ## TNO pleit voor nationale robotiseringsagenda Om de versnelling te realiseren, pleit TNO voor een nationale robotiseringsagenda met heldere lange termijndoelen, bewaakt door een centrale taskforce. Concrete aanbevelingen zijn: 1. **Bewustwording en kennisdeling: **landelijke communicatie, duidelijk inzicht in ROI en praktische, sectorgerichte handreikingen voor bedrijven. 2. **Standaardisatie en ecosysteemversterking: **stimuleren van open-source interoperabiliteit, investeren in strategische niches en het bundelen van vraag om schaal te creëren die system integrators aantrekt. 3. **Onderwijs en arbeidsmarkt: **doorlopende leerlijnen en verplichte roboticacompetenties om een toekomstbestendige talentbasis te borgen. 4. **Internationale profilering: **Nederland positioneren als Europese proeftuin voor high-mix-low-volume robotisering en intensivering van Europese samenwerking. 5. **Versnelling bij het mkb: **via sectorale samenwerking, laagdrempelige fieldlabs, vouchers en flexibele financieringsvormen zoals Robotics-as-a-Service. [Lees hier het rapport](https://boostsmartindustry.nl/hubfs/TNO%20rapport%20Robotisering%20maakindustrie.pdf) module.options.tags: [] post_amount: 4 post_amount_origin: 3 Innovatieve oplossing voor maakbedrijven ## Andere nieuwsitems die u misschien ook interessant vind Het onafhankelijke platform voor Smart Industry en Circulair ondernemen in Oost-Nederland. Hier werken bedrijven, intermediairs, overheid en de onderwijsinstellingen samen aan het realiseren van een concurrerende en duurzame industrie. [![](https://boostsmartindustry.nl/hs-fs/hubfs/ddz-banner-missie.jpeg?width=1000&name=ddz-banner-missie.jpeg) Digitalisering ## Digital District Zwolle opent innovatiehub in Spoorzone Zwolle 29 juni 2026 Lees verder ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws/digital-district-zwolle-opent-innovatiehub-in-spoorzone-zwolle) [![](https://boostsmartindustry.nl/hs-fs/hubfs/Cyber.jpg.webp?width=1000&name=Cyber.jpg.webp) Cyber security en IT risico's Digitalisering ## Cyberveiligheid: van bijzaak naar bestuurszaak 29 juni 2026 Lees verder ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws/cyberveiligheid-van-bijzaak-naar-bestuurszaak) [![](https://boostsmartindustry.nl/hs-fs/hubfs/Scherm%C2%ADafbeelding%202026-06-16%20om%2017.31.46.png?width=1000&name=Scherm%C2%ADafbeelding%202026-06-16%20om%2017.31.46.png) Innovatie Digitalisering ## De maakindustrie van morgen vraagt om lef, samenwerking en innovatie 11 juni 2026 Lees verder ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws/de-maakindustrie-van-morgen-vraagt-om-lef-samenwerking-en-innovatie) Geen nieuws beschikbaar [ Bekijk al onze updates ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws) BOOST jouw bedrijf ## Wil je op de hoogte blijven, schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief! Neem de eerste stap naar succes met onze professionele ondersteuning en expertise. ![website afbeeldingen - 2025-04-10T103703.945](https://boostsmartindustry.nl/hs-fs/hubfs/Website%20afbeeldingen/website%20afbeeldingen%20-%202025-04-10T103703.945.png?width=800&height=600&name=website%20afbeeldingen%20-%202025-04-10T103703.945.png) Aan de slag ## Blijf op de hoogte van alle BOOST ontwikkelingen **Wij staan klaar om jouw ondernemersuitdagingen samen aan te pakken. Laten we samenwerken!** [ Bekijk onze activiteiten ](https://boostsmartindustry.nl/activiteiten) p/a Laan van Malkenschoten 40 7333 NP Apeldoorn [www.boostsmartindustry.nl](https://boostsmartindustry.nl) [info@boostsmartindustry.nl](mailto:info@boostsmartindustry.nl)   ![Logo EU - verplicht bij publicaties EDIH (2)_0 (1)](https://boostsmartindustry.nl/hs-fs/hubfs/Logo%20EU%20-%20verplicht%20bij%20publicaties%20EDIH%20(2)_0%20(1).png?width=251&height=53&name=Logo%20EU%20-%20verplicht%20bij%20publicaties%20EDIH%20(2)_0%20(1).png) ##### Onze activiteiten [ Deskundig advies ](https://boostsmartindustry.nl/deskundig-advies) [ Financieringsadvies ](https://boostsmartindustry.nl/financieringsadvies) [ Testfaciliteiten ](https://boostsmartindustry.nl/test-before-invest) [ Skills & Training ](https://boostsmartindustry.nl/skils-en-training) [ Internationale samenwerking ](https://boostsmartindustry.nl/internationale-samenwerking) ##### Inspiratie [ Nieuws ](https://boostsmartindustry.nl/nieuws) [ Agenda ](https://boostsmartindustry.nl/agenda-overzicht) [ Praktijkverhalen ](https://boostsmartindustry.nl/blog-ondernemersverhaal) ##### Abonneer je om nieuws en updates van BOOST te ontvangen. [ Abonneer nu ](https://share-eu1.hsforms.com/1phhL9lGqSo-BSssx5erRBQ492tj) © 2026 BOOST. All rights reserved. [ Privacy Verklaring & Cookiebeleid ](https://boostsmartindustry.nl/privacy-en-cookiepolicy)